Bir yaş kum dökümhanesi altı ana bölümden oluşur: ergitme, kum hazırlama, maça, kalıplama, döküm ve temizleme. Bunlara filtre, soğutma suyu, basınçlı hava ve laboratuvar eklenir. Makineleri seçmeden önce tek bir rakamı netleştirin: saatte kaç ton iyi döküm parçası çıkaracaksınız. Diğer bütün kapasiteler buradan hesaplanır.
Önce kapasiteyi hesaplayın
Hesap tersten yapılır. Saatte 2 ton iyi parça istiyorsanız ve yolluk-besleyici oranınız yüzde 40 ise, saatte yaklaşık 3,3 ton sıvı metal dökmeniz gerekir. Fire ve hurdaya ayrılanları da ekleyince ergitme kapasitesi 3,5 ton/saat civarına çıkar.
Kum tarafında ise kum/metal oranına bakılır. Derecesiz hatlarda bu oran genelde 5:1 ile 8:1 arasındadır. Saatte 3,3 ton döküyorsanız saatte 20–30 ton kum hazırlamanız gerekir.
1. Ergitme
- İndüksiyon ocağı (güç ünitesi + pota) veya kupol ocağı
- Ocak trafosu ve OG hücreleri
- Kapalı devre soğutma sistemi
- Şarj arabası veya mıknatıslı vinç
- Döküm potaları ve pota ısıtıcı
Dökme demirde her 1 ton/saat ergitme için kabaca 550–650 kW güç gerekir. Ayrıntılar indüksiyon ergitme ocağı rehberimizde.
2. Kum hazırlama
- Kum mikseri (rotorlu veya tablalı)
- Kum soğutucu (akışkan yatak veya tambur)
- Elek, manyetik ayırıcı, elevatör ve bant konveyörler
- Kum siloları ve bentonit, kömür tozu katkı siloları
- Nem ve sıcaklık kontrolü, otomasyon panosu
Kum tesisi dökümhanenin en çok yer kaplayan ve en çok hata yapılan bölümüdür. Kum sıcaklığı 45 °C'yi geçerse kalıp kalitesi bozulur, bu yüzden soğutucu kapasitesi düşük tutulmamalı.
3. Maça
- Soğuk kutu (cold box) veya kabuk (shell) maça makineleri
- Maça kumu mikseri
- Amin gazı yıkama ünitesi (soğuk kutu için)
- Maça kurutma ve boyama
4. Kalıplama
- Derecesiz dikey hat (DISAMATIC tipi): seri, küçük-orta parça
- Derecesiz yatay hat: daha büyük parça, maça yerleştirmesi kolay
- Dereceli otomatik hat: büyük ve ağır parça
- Model değiştirme arabası, maça yerleştirme
- Kalıp taşıma ve soğutma konveyörü
Hat seçimi parça boyutuna, adedine ve maça yoğunluğuna göre yapılır. Bir hattın saatte bastığı kalıp sayısı ile kalıp başına metal ağırlığını çarpınca saatlik döküm ihtiyacını bulursunuz.
5. Döküm
- Otomatik döküm makinesi (alttan döküm, devirmeli veya basınçlı)
- Döküm potası transfer sistemi
- Aşılama ünitesi
Otomatik döküm, hat hızı saatte 150 kalıbı geçtiğinde neredeyse şarttır.
6. Kalıp bozma ve temizleme
- Titreşimli kalıp bozma ızgarası veya tambur
- Yolluk kırıcı
- Askılı, tamburlu veya tünel tipi kumlama makinesi
- Taşlama ve çapak alma
Yardımcı sistemler (bütçede en çok unutulanlar)
- Toz toplama filtreleri: ergitme, kum tesisi, kalıp bozma ve kumlama için ayrı ayrı
- Basınçlı hava: kompresör, kurutucu, hat
- Soğutma suyu: kule, pompa, eşanjör
- Elektrik: ana trafo, dağıtım panoları
- Laboratuvar: spektrometre, kum test cihazları
- Vinçler ve forkliftler
Bu kalemler toplam yatırımın yüzde 20–30'unu tutabilir. Teklif karşılaştırırken her teklifte hangisinin olduğunu tek tek işaretleyin.
Sıfır mı ikinci el mi
Ergitme ocağı, kumlama makinesi ve kum mikseri ikinci el alındığında en çok tasarruf edilen makinelerdir. Doğru seçilirse sıfırın yarı fiyatına yıllarca çalışırlar. Kalıplama hattı ve otomasyonda ise yaşı, yedek parçası ve kontrol sistemi dikkatle incelenmelidir.
ZENES, Avrupa'dan ikinci el hat ve makine getirir, Çinli, Avrupalı ve Türk üreticilerden sıfır makine için teklifleri aynı kapsamda karşılaştırır. Tesis planı, makine seçimi, söküm, nakliye, kurulum ve devreye almayı tek elden yapar.
Sık sorulan sorular
Küçük bir dökümhane kurmak için en az hangi makineler gerekir?
İndüksiyon ocağı, kum mikseri, kalıplama makinesi (sarsma-sıkıştırma veya manuel), kalıp bozma ve kumlama makinesi. Buna filtre ve soğutma eklenir.
Saatte 1 ton döküm için ne kadar güç gerekir?
Ergitme için yaklaşık 600–700 kW. Tüm tesisle birlikte trafo ihtiyacı genelde bunun 1,5–2 katıdır.
Dökümhane kurulumu ne kadar sürer?
Makine teslim sürelerine bağlı. İkinci el makinelerle 4–6 ay, sıfır otomatik hatta 8–14 ay tipik süredir.
